Η στέβια χαρακτηρίζεται από πολλούς ως το φυτό της νέας χιλιετίας και η ζάχαρη του μέλλοντος. Αλλωστε, η ζάχαρη της στέβιας διαφημίζεται σήμερα ως φυσική γλυκαντική ουσία με μηδέν θερμίδες.
Σε μια προσπάθεια να ανοίξει ο δρόμος για εναλλακτικές καλλιέργειες, που απαιτούν ελάχιστο νερό και έχουν χαμηλό κόστος παραγωγής, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και το ΚΕΤΕΑΘ ξεκίνησαν το 2005 να ασχολούνται συστηματικά με την επιστημονική έρευνα της στέβιας στην Ελλάδα. Πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες δοκιμαστικές καλλιέργειες σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και ευδοκίμησαν ικανοποιώντας τους παραγωγούς, οι οποίοι διαπίστωσαν ότι αντί ζαχαρότευτλων στο μέλλον θα μπορούν να καλλιεργούν τη στέβια για να παράγουν ζάχαρη.
Για την ανάπτυξη αυτών των φυτών απαιτούνται μικρές ποσότητες νερού, χαμηλή λίπανση, ενώ η συγκομιδή είναι πολύ εύκολη έναντι, παραδείγματος χάριν, του καπνού.
Η στέβια είναι ένα εντελώς καινούργιο είδος φυτού για την Ελλάδα, άγνωστο στη χώρα μας μέχρι το 2005, όταν το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας άρχισε συστηματική επιστημονική έρευνα, την οποία και συνεχίζει σε συνεργασία με διάφορους φορείς. Είναι ένα πολυετές, πολύκλαδο και ποώδες φυτό, που ζει ή καλλιεργείται αλλού ως ετήσιο και αλλού για 3-7 χρόνια, όπως και στην Ελλάδα.
Η στέβια στον τόπο καταγωγής της, στα υψίπεδα της Παραγουάης στα σύνορα με τη Βραζιλία, χρησιμοποιούνταν από τις τοπικές φυλές των Ινδιάνων, οι οποίοι γνώριζαν τις μοναδικές ιδιότητες της στέβιας ως ισχυρού γλυκαντικού, θεραπευτικού και μαγικού βοτάνου για πάρα πολλά χρόνια πριν από το πρώτο ταξίδι του Κολόμβου στον Νέο Κόσμο.
Ξεπερνά τα 1.000 ευρώ η απόδοση ανά στρέμμα
Το κόστος προετοιμασίας και εγκαταστάσεων κάθε άλλο παρά απαγορευτικό είναι σύμφωνα με τον καθηγητή του τμήματος Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Πέτρο Λόλα, που ηγείται της έρευνας για την καλλιέργεια της στέβιας στην Ελλάδα.
Με τρέχουσες τιμές το αρχικό κόστος ανά στρέμμα ανέρχεται σε περίπου 400 ευρώ τον πρώτο χρόνο, με τα κόστη να περιορίζονται σημαντικά στη διάρκεια των επόμενων ετών.
Η τιμή ανά κιλό ξηρών φύλλων κυμαίνεται από 1 έως 2,5 ευρώ, με την παραγωγή ανά στρέμμα να ξεκινά από 100-150 κιλά και να φθάνει τα 400-450 κιλά, εφόσον ο παραγωγός τηρεί όλους τους κανόνες. Η απόδοση δηλαδή μπορεί υπό συνθήκες να ξεπεράσει και τα 1.000 ευρώ ανά στρέμμα.
Εντονο ενδιαφέρον
Η ελληνική γεωργία μπορεί να κάνει τη διαφορά
Eντονο βιομηχανικό και εμπορικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει η καλλιέργεια της στέβιας, που μοιάζει ικανή να αποτελέσει μια νέα, εναλλακτική, δυναμική καλλιέργεια για τους πρώην καπνοπαραγωγούς και όχι μόνο. Αλλωστε, η παραγωγή της στέβιας μοιάζει πολύ με εκείνη του καπνού τόσο ως προς τις εδαφοκλιματικές συνθήκες και την περίοδο καλλιέργειας, όσο και ως προς τις καλλιεργητικές πρακτικές (μεταφύτευση, λίπανση, άρδευση).
Η καλλιέργεια της στέβιας θεωρείται σύμφωνα με τους ειδικούς ότι μπορεί να συμβάλει στη διαφοροποίηση της ελληνικής γεωργίας, καθώς και στην αξιοποίηση πολλών γεωργικών εκτάσεων που εγκαταλείφθηκαν ή είναι σε αγρανάπαυση.
Με τις σημερινές τιμές που ισχύουν αλλού για τα φύλλα ή τη ζάχαρη της εξασφαλίζει ικανοποιητικό εισόδημα και απασχόληση, χωρίς καμία επιδότηση. Μάλιστα, ακριβώς επειδή δεν έχει σοβαρούς εχθρούς ή ασθένειες, ενδείκνυται για βιολογική ή ολοκληρωμένη παραγωγή και έτσι θεωρείται πράσινη καλλιέργεια.
Σήμερα η κύρια χρήση της στέβιας είναι η εξαγωγή από τα φύλλα της, χλωρά ή ξηρά, των φυσικών γλυκαντικών ουσιών στεβιοσίδη, ρεμπαουδιοσίδη κ.ά. Η στεβιοσίδη και ρεμπαουδιοσίδη, μόνες τους ή μαζί, είναι μια λευκή, μικροκρυσταλλική ουσία όπως και η κοινή ζάχαρη, αλλά με μηδέν θερμίδες και 200-300 φορές πιο γλυκιά, ανάλογα με τη συγκέντρωση καθεμίας από τις γλυκαντικές ουσίες. Γι' αυτό και η στεβιοσίδη αναφέρεται και ως «ζάχαρη της στέβιας».
Μπορεί να αντικαταστήσει την κοινή ζάχαρη σε οποιαδήποτε χρήση της, έχοντας όμως πολλά συγκριτικά πλεονεκτήματα σε σχέση τη γνωστή μας ζάχαρη και τις συνθετικές γλυκαντικές ουσίες. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι η στέβια περιέχει πάνω από 100 οργανικές και ανόργανες ουσίες, τις οποίες χρησιμοποιεί ο ανθρώπινος οργανισμός.
Ουσίες
Μερικές πολύ χρήσιμες φυσικές χημικές ουσίες της στέβιας είναι οι φυτοστερόλες, η γιββερελλίνη (φυτοορμόνη), η χλωροφύλλη (φυσική χρωστική), οι βιταμίνες Α και C, τα φλαβονοειδή, αντιοξειδωτικά κ.ά.
Το 2006 και το 2007 το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας έκανε έρευνες προσαρμοστικότητας, παραγωγικότητας, οικονομικότητας του φυτού στην Ελλάδα, σε 10 αγροτικές περιοχές (Σέρρες, Ξάνθη, Γρεβενά, Κατερίνη, Τούμπα Κιλκίς, Λαμία, Δράμα, Ζαγκιβέρι, Τιθορέα, Αγρίνιο).
Τα αποτελέσματα ήταν πολύ ενθαρρυντικά, καθώς φαίνεται ότι προσαρμόζεται και αποδίδει ικανοποιητικά με χαμηλές λιπάνσεις και περιορισμένη άρδευση, ενώ δεν έδειξε να προσβάλλεται από εχθρούς (έντομα) ή αρρώστιες. Ιδανικός τόπος για την καλλιέργειά της η Ελλάδα
Οπως μας επισημαίνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Πέτρος Λόλας, η Stevia rebaudiana θα είναι μια καινοτόμος και εναλλακτική καλλιέργεια-τρόφιμο στο πλαίσιο της νέας γεωργίας, γιατί μπορεί να αντικαταστήσει συμβατικές και προβληματικές καλλιέργειες και χρήσεις ορισμένων ουσιών (π.χ. ζάχαρης, συνθετικών γλυκαντικών ουσιών) στην Ελλάδα και την ΕΕ παρέχοντας πολύ υψηλό εισόδημα, καλύτερο ακόμα και από εκείνο του καπνού, καθώς και απασχόληση σε μια αγροτική οικογένεια.
Παράλληλα υπογραμμίζει ότι η Stevia rebaudiana με τις μειωμένες απαιτήσεις σε εισροές (νερό, λιπάσματα, κανένα φυτοφάρμακο) προσιδιάζει περισσότερο στη βιολογική γεωργία και τη γεωργία μειωμένων εισροών.
Σύμφωνα με τον κ. Λόλα υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τη Stevia rebaudiana από μέρους των αγροτών, ύστερα από τις επιτόπιες ενημερωτικές επισκέψεις που τους έγιναν, γιατί είναι μια καλλιέργεια που γίνεται χωρίς υψηλές απαιτήσεις σε εισροές, λιγότερο «κουραστική», πολύ πιο προσοδοφόρα απ' ό,τι πολλές παλιές καλλιέργειες (σιτάρι, βαμβάκι, ζαχαρότευτλα, καλαμπόκι, ηλίανθος, καπνός κ.ά.) και μάλιστα οικονομικά αυτοδύναμη καλλιέργεια χωρίς να χρειάζεται επιδότηση από την ΕΕ.
Η στέβια στις διάφορες μορφές της χρησιμοποιείται σε περισσότερες από 20 χώρες ως υποκατάστατο της ζάχαρης, ως συμπλήρωμα διατροφής και ως συμπλήρωμα δίαιτας. Στην Ιαπωνία και σε άλλες ασιατικές χώρες από τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Ηδη στη Γαλλία εταιρείες τροφίμων πήραν έγκριση χρήσης της Ρεμπαουδιοσίδης σε τρόφιμα για δύο έτη. Στην Ιαπωνία και την Κορέα η στεβιοσίδη καλύπτει περί το 40-50% της αγοράς γλυκαντικών ουσιών.
Με την έγκριση χρήσης της στεβιοσίδης ως τροφίμου-υποκατάστατου της ζάχαρης στην Αυστραλία και τη Ν. Ζηλανδία από τον Οκτώβριο του 2008 και στις ΗΠΑ (από διάφορες πολυεθνικές το 2009), η χρήση και ο αριθμός των χωρών θα αυξάνονται κάθε χρόνο. Η Κίνα είναι η μεγαλύτερη παραγωγός χώρα και η Ιαπωνία η μεγαλύτερη καταναλώτρια χώρα. Σήμερα εκτιμάται ότι χρήση στέβιας κάθε μέρα σε διάφορες χώρες κάνουν πάνω από 150 εκατομμύρια άνθρωποι.
Εκτιμάται ότι σε παγκόσμιο επίπεδο για την κάλυψη των πρώτων αναγκών σε στεβιοσίδη, από τις πολυεθνικές που πήραν έγκριση χρήσης της «ζάχαρης της στέβιας», θα χρειαστούν πάνω από 8 εκατομμύρια στρέμματα.
Από τη γνώση πάντως που διαθέτει το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας με τους συνεργάτες του, ύστερα από συστηματική έρευνα για 5 έτη σε όλη τη χώρα, φαίνεται ότι ιδανικός τόπος σε απόδοση και σε ζάχαρη για τη στέβια είναι πολλές περιοχές στην Ελλάδα.
Αυτό που προτείνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Πέτρος Λόλας μιλώντας στις «Επαγγελματικές Ευκαιρίες» είναι η καλλιέργεια να είναι ευθύνη ενός κεντρικού φορέα, της κεντρικής συνεταιριστικής ένωσης παραγωγών στέβιας και άλλων καινοτόμων καλλιεργειών που έχει ιδρυθεί, να μην είναι ελεύθερη και ανεξέλεγκτη, αλλά συμβολαιακή. Σε αντίθετη περίπτωση η στέβια είναι καταδικασμένη να αποτύχει, αφού θα έχει την τύχη των περισσότερων συμβατικών καλλιεργειών.
Η χρήση της στη διατροφή και την ιατρική
Οι μεγαλύτεροι χρήστες της στέβιας είναι η βιομηχανία τροφίμων-ποτών-ζαχαροπλαστικής (υποκαθιστά τη ζάχαρη και την πράσινη χρωστική) και ο τομέας της ιατρικής (για τους διαβητικούς τύπου 2). Χρήση της στέβιας συνιστάται για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και της τερηδόνας των δοντιών.
Ηδη πολυεθνικές εταιρείες έχουν κατοχυρώσει 24 διαφορετικές χρήσεις της στέβιας και πήραν έγκριση για χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (και σύντομα σε άλλες χώρες) για διαιτητικά αναψυκτικά. Σε άλλες χώρες στεβιοζάχαρη χρησιμοποιείται σε παγωτά, μαστίχες, καραμέλες, οδοντόπαστες, υγρά καθαριότητας κ.α.
Τα φύλλα χρησιμοποιούνται ως χλωρά, ξηρά τριμμένα ή αλεσμένα, ή το εκχύλισμά τους. Τα στελέχη και τα υπολείμματα των φύλλων μετά την εξαγωγή της ζάχαρης αποτελούν ζωοτροφή.
Επιστημονική έρευνα από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας είναι το πρώτο και μόνο Ιδρυμα έως τώρα που ασχολείται με συστηματική επιστημονική έρευνα της στέβιας στην Ελλάδα. Η έρευνα άρχισε την περίοδο 2005-2007 με χρηματοδότηση από την ΕΕ μέσω του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Hohenheim της Γερμανίας, το ΕΘΙΑΓΕ (Αγρίνιο, Καρδίτσα) και ιομάδες καπνοπαραγωγών. Τα έτη 2008-2010 συνεχίστηκε με χρηματοδότηση από τη Νομαρχιακή (Φθιώτιδας, Καρδίτσας, Θεσσαλονίκης, Γρεβενών, Αιτωλοακαρνανίας, Τρικάλων) και Τοπική Αυτοδιοίκηση (Δήμος Ευρωπού). Η έρευνα πραγματοποιείται σε παραδοσιακές αγροτικές περιοχές σε όλη την Ελλάδα από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ως φορέα, πάντα σε συνεργασία με τη Γεωπονική Υπηρεσία σε κάθε Νομαρχιακή και Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η έρευνα που γίνεται αφορά πρακτικά θέματα της στέβιας ως νέας εναλλακτικής καλλιέργειας. Ειδικότερα αφορά σε:
• Πειράματα, όπως παραγωγή σποροφύτων σε σπορεία, λίπανση, αποστάσεις μεταφύτευσης, ποικιλίες, άρδευση, έλεγχο ζιζανίων, χρόνο και τρόπο ξήρανσης, περιεκτικότητα σε στεβιοσίδη, κόστος παραγωγής.
• Αποδεικτικές καλλιέργειες από αγρότες.
• Ενημέρωση αποτελεσμάτων με οργανωμένες επιτόπιες ενημερωτικές επισκέψεις.
Ευεργετικές ιδιότητες
Στη στέβια αποδίδονται διάφορες ιδιότητες, όπως καρδιοτονωτικό, ρύθμιση σακχάρου στο αίμα, αντιυπερτασικό, διαστολή των αγγείων, διευκόλυνση της ούρησης και ιδιότητες αντιβακτηριακές, αντιοξειδωτικές, επουλωτικές ως αντισηπτικό και περιποιητικό του δέρματος.
Στην Κίνα τσάγια από φύλλα στέβιας συνιστώνται ως ορεκτικά, χωνευτικά, για απώλεια βάρους, ως αντιγηραντικά, κατά των ρυτίδων του προσώπου, ως διαιτητικά και για μείωση της επιθυμίας για κάπνισμα και ποτό.
Πού θα απευθυνθώ
Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν με το τμήμα Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στο τηλέφωνο 2421093105, αλλά και στο e-mail: lolaspet@gmail.com
(πηγή: Έθνος)
Οι ενδιαφερόμενοι για επιδότηση μπορούν να απευθύνονται στα τηλέφωνα 210.8818474 - 6945976642 (κο Παππά).
